Η αίθουσα τέχνης Τεχνοχώρος ανοίγει τη σεζόν με μια εντυπωσιακή ατομική έκθεση του γλύπτη Δημοσθένη Τζανάκου με τίτλο «Μοιρολογίστρες». Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν την Πέμπτη 10 Σεπτεμβρίου, 18:00-22:00, ενώ θα διαρκέσει έως τις 3 Οκτωβρίου. Την επιμέλεια της έκθεσης έχει η Νικολένα Καλαϊτζάκη – Ζούνη, ιστορικός τέχνης – επιμελήτρια εκθέσεων, δημοσιογράφος, συγγραφέας και μέλος της AICA Ελλάδος.
Η κεντρική ιδέα της έκθεσης έχει ως θέμα της το Μοιρολόι με ένα εμβληματικό έργο που απαρτίζεται από 5 φιγούρες που θρηνούν σε φυσικό μέγεθος, ενώ παράλληλα πλαισιώνεται και από άλλα γλυπτά του καλλιτέχνη.
Ο Δημοσθένης Τζανάκος γράφει αναφορικά με την έκθεση: «Το δικό μου εγχείρημα αποτελείται από ένα σύνταγμα γλυπτών σε έντονες στάσεις θρήνου. Πέντε γυναίκες σε φυσικό μέγεθος, Μανιάτισσες μοιρολογίστρες, φτιαγμένες κυρίως από γύψο. Το έργο κινείται μεταξύ κλασικής γλυπτικής και εξπρεσιονιστικής προσέγγισης σε μια προσωπική προσπάθεια κατανόησης του -κατά Σολωμό- «Μικτού αλλά Νόμιμου». Πρόκειται για γλυπτική με όρους ζωγραφικής, με αυτό που αντιλαμβάνομαι ως ρομαντικό να συγκρούεται με την ειλικρίνεια του υλικού.
Αφορμή για αυτό το εγχείρημα στάθηκε η ίδια η μοίρα, ή τουλάχιστον κάτι που εγώ ερμήνευσα ως οιωνό. Ήταν το καλοκαίρι του 2017 όταν βρέθηκε στα χέρια μου ένα βιβλίο με μανιάτικα μοιρολόγια, ανάμεσα στα οποία κι ένα απευθυνόμενο σε κάποιον με το ονοματεπώνυμό μου. Χρειάστηκαν περίπου τέσσερα χρόνια για να ωριμάσει η συνθήκη ώστε να ξεκινήσω να συνθέτω τη σκέψη μου, και περίπου άλλα δύο χρόνια προκειμένου να στηθεί το σύμπλεγμα. Την τελική του μορφή την πήρε μόλις τον περασμένο Οκτώβρη. Ένα έργο που σεμνύνομαι πως ξεκίνησε από κάτι που θεώρησα σημάδι και κατέληξε να είναι αυτοαναφορικό.
Ενώ η σύλληψη ως προς τη σύνθεση επεδίωκα αρχικά να αναφέρεται στους «Αστούς του Καλαί» (έργο που με συγκλόνισε όταν το είχα δει από κοντά) και να περιέχει την κατακόρυφη σύνδεση του Ροντέν με το Υψηλό, τελικά υπερίσχυσε με τρόπο που δεν μπορώ να εξηγήσω ακριβώς, η οριζόντια αφήγηση του Μεσονησίου Φλώρινας και η εικαστική σκέψη που αποκόμισα εκεί ως μαθητής του Ζιώγα.»
Το μοιρολόι αποτελεί μια συνθήκη επιτέλεσης, μια κατάσταση κατά την οποία ο άνθρωπος συμφιλιώνεται με το θρήνο με επιβλητικό τρόπο. Εξέχουσα θέση κατέχουν οι Μανιάτισσες μοιρολογίστρες που με την ικανότητά τους στη σύνθεση και τον αυτοσχεδιασμό δημιουργούν έντονη συναισθηματική φόρτιση σε μια λαϊκή παράδοση αιώνων, καθώς και στην εξέλιξή της. Ωστόσο το μοιρολόι είναι παγκόσμιο και διαχρονικό. Από την αρχαία Ελλάδα και τους τελετουργικούς θρήνους μέχρι την Ιρλανδία και τη Σαρδηνία, και από την Αίγυπτο και τη Μέση Ανατολή μέχρι το Θιβέτ, παρότι σήμερα το φαινόμενο της μακραίωνης αυτής πολιτιστικής κληρονομιάς έχει περιοριστεί, εξακολουθεί να λαμβάνει σημαντική κοινοτική λειτουργία, με τις γυναίκες να διατηρούν πάντοτε κεντρικό ρόλο στις νεκρικές αυτές τελετές. Φυσικά η απεικόνισή του δε λείπει από την Τέχνη, τόσο σε έργα των κλασικών χρόνων, όπως τη «Μορφή γυναίκας που θρηνεί» του 3ου αιώνα πΧ., τις μεσαιωνικές «Θρηνούσες της Dijon» όσο και σε σύγχρονα έργα. Η ύπαρξη των έργων αυτών δείχνει διαχρονικά την ανάγκη της Τέχνης να δώσει εικόνα στο θρήνο όπως αυτός προκύπτει από το μοιρολόι.
Η επιμελήτρια της έκθεσης Νικολένα Καλαϊτζάκη – Ζούνη αναφέρει μεταξύ άλλων για την έκθεση: «…Οι γυναίκες της σύνθεσης – ως άλλες «μητέρες» που έχασαν το σπλάχνο τους – δείχνουν να είναι ολοσδιόλου συντετριμμένες από το κακό ριζικό του θανάτου που τις βρήκε. Τα συναισθήματα του πόνου, της απόγνωσης και της απελπισίας που τις διακατέχουν είναι έκδηλα και φανερώνονται από τις στάσεις των σωμάτων τους και την έντονη εκφραστικότητα των προσώπων τους που προκαλούν στον θεατή ρίγη συγκίνησης. Οι δραματικές χειρονομίες των γυναικών, που άλλοτε έχουν καλυμμένα με τα χέρια τους τα πρόσωπά τους και λυγίζουν τα γόνατά τους μη μπορώντας να αντέξουν το βάρος της εσωτερικής τους συντριβής κι άλλοτε υψώνουν τα χέρια στον ουρανό – σαν σε στάση δέησης – κραυγάζοντας, τις εξυψώνουν, το δίχως άλλο, σε διαχρονικά και πανανθρώπινα σύμβολα της ανθρώπινης οδύνης.
Η όψη τους αδρή, ανάγλυφη και τραχιά. Οι έντονες αυλακώσεις της μορφής τους, που αφήνουν εμφανή τα ίχνη της ανθρώπινης χειρονομίας επάνω στο υλικό τους, ενισχύουν το δραματικό στοιχείο της σύνθεσης, το οποίο και αποτελεί, μαζί με τη θεατρικότητα, το πυρηνικό της συστατικό. Αυτή η στοχευμένη, εξπρεσιονιστική παραμόρφωση της φόρμας, από την άλλη, και η αξιοποίηση της ύλης, με τρόπο που συντελεί στο να αποδίδεται η κάθε γυναικεία φιγούρα στην μεγαλύτερή της ένταση, συνδιαμορφώνουν ένα παράδοξο σκηνικό που θυμίζει χορό αρχαίας τραγωδίας. Θρηνωδοί του θανάτου, από παράδοση αιώνων και από τις πληγές της ανθρώπινης μοίρας καμωμένες, οι «Μοιρολογίστρες» του Δημοσθένη Τζανάκου αποτυπώνονται στον χρόνο ρευστές, ιδανικές και παλλόμενες. Μητρικές. Φτιαγμένες από συλλογική μνήμη και ιστορία. Εξ ορισμού προορισμένες για ζωή· φθορά και αθανασία.»